GİRİŞ :
Eski hukukumuzdaki adıyla müdahalenin meni (El atmanın önlenmesi) davası çok yaygın rastlanılan gayrimenkul davalarından biridir. Genelde el atmanın önlenmesi davası ecrimisil davasıyla beraber açılmakta, istihkak davası ile karıştırılmaktadır. Bu yazımızda kaynağını Medeni Kanundan alan bu dava türünü inceleyeceğiz.
El Atmanin Önlenmesi̇ (Müdahaleni̇n Meni̇) Davasi Nedi̇r?
Taşınır ya da taşınmaz maliki tarafından sahibi olduğu eşyanın mülkiyet hakkından kaynaklanan hakların kullanılmasının üçüncü kişilerce engellenmesi durumunda, bu engellemenin mahkeme yoluyla bertaraf edilebilmesi için açılan davaya el atmanın önlenmesi davası denir. Kaynağını Medeni Kanun 683. maddeden (md) alır.
El Atmanin Önlenmesi̇ Davasinin Konusu Nedi̇r?
El atmanın önlenmesi davasının konusu taşınır ya da taşınmazlardır. Müdahalenin meni davası açılabilmesi için zilliyet olmak yetmez; malik olmak gerekir. Malik olmayan sadece eşyayı hakimiyeti altında bulunduran zilliyet, zilliyetlikten doğan saldırının meni davası açabilir. Yine mülkiyetin sicil dışı kazanıldığı durumlarda da el atmanın önlenmesi davası açılabilir. Mesela, miras olarak kalan meyve bahçesinin meyvelerinin 3. kişilerce toplanması halinde el atmanın önlenmesi davası açılabilir.
El Atmanin Önlenmesi̇ Davasinin Şartlari Nelerdi̇r?
El atmanın önlenmesi davasında, korunan hukuki değer mülkiyet hakkıdır. Mülkiyetin kapsamı dahiline ise ayni ve sınırlı ayni haklar ve kat mülkiyeti girer. O halde el atmanın önlenmesi davası açılması için; 1- Ayni ya da sınırlı ayni hak sahibi olmak ya da kat maliki olmak gerekir, 2- Mülkiyetin kullanılmasını engelleyen bir müdahale ya da müdahale tehlikesi olmalıdır, 3- Bu müdahale ya da müdahale tehlikesi haksız olmalıdır. Bu davanın açılabilmesi için bu el atma veya el atma tehlikesi güncel olmalı, saldırı ya da saldırı tehlikesi devam etmelidir. Haksız el atan kişinin iyiniyetli veya kötüniyetli olmasının bir önemi yoktur, el atana karşı her zaman el atmanın önlenmesi davası açılabilir. Ancak el atmanın önlenmesi davası ile beraber ecrimisil davası açılacaksa sadece kötüniyetli işgalciye karşı bu davalar birlikte açılabilir.
El Atmanin Önlenmesi̇ Davasinin İsti̇hkak Davasindan Farki Nedi̇r?
İstihkak davasında malikin elinden rızası olmaksızın çıkan mallar için söz konusudur. Malik artık zilliyet değildir ve eşya üzerindeki tasarruf yapma yetkisini kaybetmiştir. Mesela, çalınan eşyada durum böyledir. Ancak el atmanın önlenmesi davasında ise malikin elinden eşya çıkmamış ve eşya malikin kontrolündedir. Ancak eşyaya karşı haksız bir saldırı söz konusudur. Örneğin, malikin tarlasına izinsiz moloz dökülmüş ve tarlanın bir kısmı kullanılamıyor ise müdahalenin meni davası açılabilir. Hem istihkak davası hem de el atmanın önlenmesi davası birbiriyle yarışır. İki dava birbirinin yerine açılabilir.
El Atmanin Önlenmesi̇ Davasinda Davanin Taraflari Ki̇mlerdi̇r?
El atmanın önlenmesi davasında davacı kural olarak maliktir. Paylı malikler birbirlerine ya da üçüncü kişiye karşı bu davayı açabilirler. Yine kat malikleri diğer kat maliklerine karşı dava açabilirler. Elbirliği halinde malikler ise davayı birlikte ya da atayacakları temsilci vasıtasıyla açabilirler. Acil durum dolaysıyla elbirliği maliklerinden biri tarafından açılan dava, mahkemece hemen ret edilmez, mahkemece diğer ortakların onayı dava aşamasında aranacaktır. Yine sınırlı ayni hak sahipleri (intifa, geçit, oturma, rehin hakkı sahipleri) el atmanın önlenmesi davası açabilecektir.
El atmanı önlenmesi davasında davalı ise el atan kişi ya da kişilerdir. Bu açıdan fiilin hukuka aykırı olması şart ise de kusurluluk aranmayacaktır. El atmanın önlenmesi davası davalı birden fazla ise ayrı ayrı ya da bu kişilere karşı birlikte açılabilir.
El Atmanin Önlenmesi̇ Davasinda Zamanaşimi Süresi̇ Var Midir?
Ayni bir dava türü olan el atmanın önlenmesi davasında bir zamanaşımı ya da hak düşürücü süre yoktur, ancak dava el atılma süreci devam ettiği sürece dava edilebilir. El atma sona ermiş ve el atma sınırlarını aşarak bir işgale dönüşmüş ise artık istihkak davası açılabilir.
El Atmanin Önlenmesi̇ Davasinda Görevli̇ Ve Yetki̇li̇ Mahkeme Neresi̇di̇r?
El atmanın önlenmesi davasında yetkili mahkeme, eşya taşınır ise davalının ikametgahı mahkemesi, taşınmaz ise taşınmazın bulunduğu yer mahkemesidir. Müdahalenin meni davasında görevli mahkeme ise taşınır ve taşınmazlarda asliye hukuk mahkemesidir. Ancak kat mülkiyeti kaynaklı el atmanın önlenmesi davasında görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesi olacaktır.
El Atmanin Önlenmesi̇ Davasinda İspat Yükü Ki̇mdedi̇r?
El atmanın önlenmesi davasında ispat yükü davacıdadır. Davacı açılan davada, iki şeyi ispatlaması gerekir. Öncelikle işgal edilen şeyin kendisine ait bir mal olduğunu yani malik olduğunu ispat edecektir. İkinci olarak ise işgalin bir hukuki dayanağının olmadığını ispatlayacaktır.
Davalı ise bir hakka dayanılarak (ayni veya şahsi) hak müdahalede bulunduğunu ya da davacının gerçek malik olmadığını ya da eşyaya hiçbir müdahalede bulunmadığı şeklinde savunma yapabilir.
El Atmanin Önlenmesi̇ Davasinin Hükmü Nedi̇r?
El atmanın önlenmesi davası açıldığında ihtiyati tedbirle birlikte açılmalıdır. Diğer türlü el atma hemen önlenemez ve müvekkil hak kaybına uğrayabilir. Mahkeme haksız el atıldığına dair karar verdiği andan itibaren saldırı durdurulur ve yasaklanır. Mahkeme kararına rağmen saldırı devam ediyorsa, İcra İflas Kanunu 30. md gereği cebri icra yoluyla saldırgan engellenir.
SONUÇ:
El atmanın önlenmesi davası, çok yaygın açılan gayrimenkul davalarından biridir. Bu yazımızda, el atmanın önlenmesi davasının özelliklerinden bahsettik. Ecrimisil ve İstihkak davası ile ilişkisine değindik. Okuyanların faydalanması dilerim.
Yazan : Av. Asım SÖĞÜT
Kaynakça :
Prof. Dr. Mehmet Ayan, Eşya Hukuku -Mülkiyet-, Mimoza Yayınları, 6. Baskı, 2013, Konya
Elatmanın Önlenmesi Davası | Müdahalenin Men'i Davası | Delil Hukuk Bürosu (delilavukatlik.com) (10.08.2023/13.46)
El Atmanın Önlenmesi Davası (Müdahalenin Men’i) (ozansoylu.av.tr) (10.08.2023/15.30)