ANAYASA MAHKEMESİNE BİREYSEL BAŞVURU YAPILIRKEN DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN HUSUSLAR
ANAYASA
MAHKEMESİNE BİREYSEL BAŞVURU YAPILIRKEN DİKKATE EDİLMESİ GEREKENLER
Anayasa Mahkemesine (AYM)
Bireysel Başvuru ülkemizde 2010 yılında yapılan referandumla birlikte mümkün
hale gelmiştir. Türkiye için sessiz bir devrim olan Anayasa Mahkemesine
bireysel başvuru hakkının gelmesi, hak arama yollarının çeşitlenmesi ve insan
hakkı ihlallerinin yurt içinde çözümlenmesi için vatandaşlarımıza ciddi bir imkân
sunmuştur. Bu yazımızda mesleki tecrübelerimden yola çıkarak, bireysel başvuru
yapılırken dikkat edilmesi gereken bir takım önemli hususları sizlerle
paylaşmak istedim.
1-SÜRE: Bireysel
başvuruda dikkate edilmesi gereken en önemli husus süredir. Anayasa Mahkemesine
30 (Otuz) günlük hak düşürücü süre içinde başvurulması gerekmektedir. Bireysel
başvuru avukat vasıtasıyla yapılıyorsa süre avukatın UYAP’ tan kararı gördüğü
anda başlamış sayılır, sonradan avukatın adresine yazılı tebligat yapılmış olsa
dahi avukat mahkeme sonucunu UYAP’ tan görmüşse tebligat süresi başlamış
sayılacaktır. Ancak vatandaş bireysel olarak avukatsız başvuru yapacaksa usulüne
uygun adrese yapılan tebligatla birlikte hak düşürücü süre başlayacaktır. Süre
önemlidir, çünkü süre kaçarsa ancak makul ve ispatlanabilir delillerle mazeretli
başvuru mümkün olacaktır.
2-İÇ HUKUK YOLLARININ
TÜKETİLMESİ GEREKLİLİĞİ: Başvuruda iç hukuk yolları tüketilmelidir. Aksi halde
başvuru dikkate alınmayacaktır. İç hukuk yollarının tüketilmesi hangi
mahkemede, hangi başvuru, hangi tarih itibariyle yapıldı adım adım
açıklanmalıdır.
3-BAŞVURUCU: Menfaati ve
hakkı ihlal edilen herkes Anayasa Mahkemesine başvurabilecektir. Örneğin ölen
kişinin mirasçıları da bireysel başvuru yapabilecek olup ölen kişinin itibar ve
malvarlığı ölenden yakınlarına geçen bir mirastır. Dolaysıyla kişi ölmüşse ve
ailesi ölen kişinin hak ihlalinden olumsuz manada etkilenmekte ise bireysel
başvuru yapabilecektir. Kamu tüzel kişileri bireysel başvuru yapamaz ancak özel
tüzel kişilerin bireysel başvuru yapma hakkı vardır. Potansiyel mağdurlarda
bireysel başvuruda bulunabilirler. Yeni çıkan bir kanunla ilerde hakkının ihlal
edilebileceğini öngören kişi çıkan kanun potansiyel mağduru kabul edilecek ve
çıkan kanunun iptali için Anayasa Mahkemesine başvuru yapabilecektir. Türkiye’nin etki sahası içinde yer alan herkes
(yabancılar dahil) Anayasa Mahkemesine başvurabilecektir. Mesela Suriye’nin
Kuzeyine sınır dışı edilmiş bir mültecinin başvurusu Anayasa Mahkemesi
tarafından kabul edilerek incelemeye alınmış ve başvurusu kabul edilerek sınır
dışı kararı kaldırılmıştır.
4-BAŞVURU YAPILIRKEN DAYANILAN
TEMEL HAKLAR: Anayasa Mahkemesine başvururken Anayasamız haricinde Avrupa İnsan
Hakları Sözleşmesi (AİHS) yer alan hak ve özgürlükler, Birleşmiş Milletler (BM)
İnsan Hakları Bildirgesi ve Türkiye’nin taraf olduğu ek protokoller, dört ve yedi
no.lu ek protokol ve mülkiyet, eğitim, serbest seçim hakkına ilişkin ek
protokollere de başvurumuzda atıf yapabiliriz.
5- BAŞVURU NASIL YAPILIR:
İlk olarak AYM’ye ait web sitesinden başvuru formunu indirmemiz gerekir.
Başvuru formu doldurulduktan sonra başvuruyu bulunduğunuz şehirde sizi
yargılayan ilk derece mahkemesinden yapabileceğiniz gibi Anayasa Mahkemesine
bizzat giderek de yapabilirsiniz. AYM, posta yoluyla başvuru yapılmaz, tek
istisna cezaevinde kalan mahkumların (avukatları yoksa) bulundukları ceza infaz
kurumlarından posta yoluyla başvuru yapabilirler. Yine yurtdışındaki Türk
vatandaşları, yurt dışı temsilcilikleri vasıtasıyla da bireysel başvuru
yapabileceklerdir.
6- BAŞVURU YAPILIRKEN
DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN HUSUSLAR: Bireysel başvuru formu doldurulurken şu
hususlara dikkat edilmesi önemlidir. Başvurucu gerçek ve tüzel kişiye ait şahsi
bilgiler ile avukata veya temsilciye ilişkin bilgiler doldurulmalıdır. Formun “Açıklamalar”
başlıklı kısmında kamu gücünden kaynaklı ihlale ilişkin olayların tarih
sırasına göre özetlenmesi istenmektedir. Formun sonraki kısmında ise, bireysel
başvuru kapsamındaki öncelikle hangi hakkın hangi sebeplerle ihlal edildiği ve
buna ilişkin gerekçe ve delillerin açıklanması istenmektedir. Başvuru yolların
tüketilmesine ilişkin aşamaların ve tarihler ile açıklamaların
gerekçelendirilmesi ve belgelenmesi çok önemlidir. İhlal edildiği ileri sürülen
hak ve özgürlüğün ve dayanılan anayasal hükümlerin gösterilmesi başvuru şansını
artıracaktır.
Başvuruya avukatın veya
temsilcinin temsile yetkili olduğuna dair belge, harcın ödendiğine dair belge,
başvuru bizzat yapılıyorsa nüfus cüzdanı örneği, nihai karara ilişkin belge,
başvuruda hak ihlalini iddialarını gösteren belgelerin onaylı örnekleri, tazminatı
haklı çıkarır belgeler, olağan ve olağanüstü kanun yollarına başvurunun
yapıldığı dilekçelerin örnekleri, başvuru süresinde yapılamadıysa mazeretin
haklılığına ilişkin belgeler, adli yardım durumunda mali duruma ilişkin
belgeler sunulmalıdır. Adli Yardım, mazeret ve kimliğin gizlenmesi talepleri
için yapılan açıklamalar kısa ve özet olması önemlidir.
6- BİREYSEL BAŞVURUNUN
YAPILMASI, ÖN İNCELEME VE HARÇ: Başvuru yapıldığı andan itibaren size bir
mahkeme numarası verilir ve verilen evrak kayda alınarak dosya oluşturulur. Başvuru,
ön incelemeye alınır; başvurunun süresinde yapılmadığı, şekil şartlarına uygun
başvuru yapılmadığı veya tespit edilen eksikliklerin tümü veya bir kısmının
verilen süre içinde tamamlanmadığı hallerde başvurunun idari yönden reddine
karar verilir, bu karara karşı yedi gün içinde itiraz edilebilir. Başvuru harcı
2025 yılı için 5064,40 TL civarıdır. AYM Bireysel Başvuru, Avukat Uyap ve
Vatandaş Uyap sistemleri üzerinden takip edilebilir.
7-BİREYSEL BAŞVURUNUN
ESASTAN İNCELEMEYE ALINMASI: Ön inceleme şamasından geçmiş başvuru, esastan
incelenmesi için ilgili komisyonun önüne gönderilecektir. Bu aşamada komisyon şikâyetin
temellendirilmiş olup olmadığı, karmaşık ve zorlama şikâyet, kanun yolu şikâyeti,
bir ihlalin olmadığının açık olması durumlarında bireysel başvurunun dayanaktan
yoksun olduğu kararı verebilecektir. Fakat iyi temellendirilmiş ve hangi hakkın
hangi nedenle ihlal edildiğini kısa ve net örneklerle açıklayan bir başvuru
hakkında hak ihlali kararı verilecektir. Mesela AYM Anayasa madde 36 “adil yargılanma
yapılmadığı iddiasına” ilişkin olarak mahkemece verilen kararı incelemiştir.
AYM’ye avukat tarafından verilen dilekçede başvurucu lehine tanık dinletilmediği
iddiası ileri sürülmüş, AYM sanık talebinin reddine karar veren mahkemenin hem
ara kararda hem gerekçeli kararında neden tanık dinletilmediğini makul şekilde
izah etmediği gerekçesiyle hak ihlali kararı vermiş ve dosya ilk derece
mahkemesine yeniden yargılama yapılması için gönderilmiştir.
8-BİREYSEL BAŞVURU SONUCU
VE TAZMİNAT: Bireysel Başvurunuz esastan incelemeye alınırsa, hak ihlali iddianız
kabul edilebilir veya kabul edilemez bulunmaktadır. Tazminat talebiniz varsa,
hak ihlali kabul edilebilir bulunursa tazminata karar verilebilir. Yerel
mahkeme verilen karar ışığında ihlal edilen hak durumuna uygun lehe yeniden
yargılama yapmak zorundadır. Mahkemece ihlal kararı göz önünde bulundurularak
ve tekrar yargılama için başvurucuya tebligat çıkartır. Önceki kararın
etkilerini kaldırmak için ilgili kurumlara ve mahkemelere müzekkere yazar,
önceki dosyayla bağlantılı olacak şekilde yeni bir esas numarası vererek tekrar
yargılama yapar. Yapılan yargılama neticesi ilk yargılama neticesinden daha
ağır bir ceza ya da tazminat verilemez, çünkü karar AYM tarafından lehe
bozulmuştur.
Yazan
Av. Asım SÖĞÜT
